IST5109 İleri Aktüerya Teknikleri
Sigorta Verileriyle İstatistiksel Programlama
Ders izlencesi
Bu ders, aktüeryal problemleri istatistiksel düşünme, şeffaf R kodu ve hazır R paketleri ile birlikte ele alır. “İleri” düzey; uzun formül türetmelerinden değil, hayat tabloları, fiyatlandırma, rezervleme ve portföy riskini gerçek veri sorunları üzerinde bir araya getirmekten gelir.
0.1 Dersin düzeyi ve çalışma biçimi
- Hedef kitle: Temel istatistik bilgisi bulunan yüksek lisans öğrencileri.
- Önkoşul: Temel olasılık, betimsel istatistik ve cebir. Önceden R veya finans matematiği bilgisi beklenmez.
- Dil: Türkçe; temel istatistik, R ve aktüerya terimleri Türkçe–İngilizce birlikte kullanılır.
- Takvim: Hafta 1–12 ana takvimdir. Hafta 4’te (19 Ekim) ders yapılmadı; o haftanın konusu ve ardından gelenler birer hafta kaydı. Hafta 8 kâğıt üzerinde ara sınav, Hafta 13 takım sunumudur. Final, akademik sınav döneminde kâğıt üzerinde yapılır. Ders pazartesi günleri yapılır: ilk oturum 28 Eylül 2026, sonuncusu 21 Aralık 2026. Aşağıdaki tarihler on üç ardışık haftayı gösterir; başka bir hafta kayarsa duyurulur.
- Oturum: Her hafta 3 ders saatidir: 45 dakika kavram, 30 dakika uygulama gösterimi, 10 dakika ara, 70 dakika R laboratuvarı, 20 dakika yorumlama/tartışma ve 5 dakika haftanın özeti.
0.2 Öğrenme çıktıları
Dersi başarıyla tamamlayan öğrenci:
- sigorta ve ölüm verilerini R ile içe aktarır, temizler, dönüştürür ve görselleştirir;
- hasar sıklığı ve büyüklüğü dağılımlarını uydurur, modellerin uygunluğunu değerlendirir;
- sağkalım, sansürleme ve hayat tablosu ölçülerini istatistiksel olarak yorumlar;
- basit beklenen hasar, prim, bugünkü değer ve komütasyon hesaplarını gerçekleştirir;
- GLM fiyatlandırma ve ChainLadder rezervleme çıktılarını yorumlar;
- Monte Carlo simülasyonuyla portföy riskini ve belirsizliği inceler;
- tekrarlanabilir bir R/Quarto analizi hazırlar ve teknik olmayan bir kitleye sunar.
0.3 Laboratuvar ilkesi: hesapla, kodla, doğrula
Her uygun konuda aynı beş aşama izlenir:
- Küçük bir örnek kâğıt üzerinde hesaplanır.
- Hesap, ara adımları görünen açık R koduyla kurulur.
- Aynı sonuç güvenilir bir R paketiyle üretilir.
- Sonuçlar sayısal toleransla karşılaştırılır.
- Yuvarlama, yaklaşım, interpolasyon veya simülasyon farkları yorumlanır.
Amaç yalnızca paket komutu çalıştırmak değildir. Bununla birlikte, optimizasyon, Mack belirsizliği veya yaşam kontenjanları gibi büyük hesap motorları da baştan yazdırılmaz. Öğrenci yöntemin küçük çekirdeğini görür; gerçekçi hesapta sınanmış paketi kullanır ve çıktıyı açıklayabilir.
0.4 Haftalık program
| Hafta | Tarih | Konu | Uygulama ve doğrulama |
|---|---|---|---|
| 1 | 28 Eylül 2026 Pazartesi | Aktüeryal sorular, veri yapısı ve R çalışma düzeni | Poliçe, maruziyet, hasar sayısı, toplam hasar tutarı ve hasar sıklığı; R’de nesne, vektör ve veri çerçevesi; elle hesap, açık R kodu ve temel R işlevleriyle doğrulama. Veri: sayfada elle yazılan küçük portföyler, dosya okumaz |
| 2 | 5 Ekim 2026 Pazartesi | Hasar verisinin temizlenmesi, eksik veri mekanizmaları ve keşifsel analiz | tidyverse, janitor, ggplot2, mice; MCAR/MAR/MNAR ayrımı ve eksik değer için beş yöntem; kaynak paket veri kümeleri AutoClaims ve AutoBi. Veri: auto_claims.csv + auto_claims_truth.csv (ders), auto_bi.csv (laboratuvar) |
| 3 | 12 Ekim 2026 Pazartesi | Hasar sıklığı, büyüklüğü ve dağılım uydurma | Poisson ve alternatifleri (negatif binom, sıfır şişkin Poisson, yarı-Poisson); Gamma, lognormal ve Pareto; grafiksel kontroller; fitdistrplus, actuar ve MASS. Veri: claims_long.csv, danishuni.csv |
| 4 | 19 Ekim 2026 Pazartesi | Ders yapılmadı | Ders iptal edildi; bu haftanın konusu ve ardından gelenler birer hafta kaydı |
| 5 | 26 Ekim 2026 Pazartesi | Poliçe modifikasyonları, toplam hasar ve prim prensipleri | Muafiyet–limit fonksiyonu; açık beklenen değer hesabı ve actuar denetimi. Veri: dosya okumaz, benzetim yapmaz; sayılar elle yazılan poliçe koşullarından ve kapalı formüllerden gelir |
| 6 | 2 Kasım 2026 Pazartesi | Sağkalım verisi ve ölüm modelleri | Küçük Kaplan–Meier risk tablosu, açık R hesabı ve survival::survfit() karşılaştırması. Veri: canlifins_sample.csv |
| 7 | 9 Kasım 2026 Pazartesi | TÜİK hayat tablolarının kurulması ve analizi | \(m_x,q_x,l_x,d_x,e_x\); tutarlılık kontrolleri; cinsiyet, dönem, eğitim ve sağlıklı yaşam karşılaştırmaları. Veri: tuik_life_table.csv; laboratuvarda ayrıca life_expectancy_education.csv ve healthy_life_expectancy.csv |
| 8 | 16 Kasım 2026 Pazartesi | Ara sınav | Hafta 1–7; kâğıt üzerinde hesaplama, çıktı ve kod yorumlama. Proje takımları Hafta 8–9’da (16–29 Kasım) belirlenir |
| 9 | 23 Kasım 2026 Pazartesi | Komütasyon tablosu ve basit hayat sigortası primi | Elle ve açık kodla küçük örnek; lifecontingencies ile sonuç doğrulaması. Veri: tuik_life_table.csv |
| 10 | 30 Kasım 2026 Pazartesi | Sigorta fiyatlandırmasında GLM | Katsayıdan açık tahmin, predict() karşılaştırması; lojistik ve ofsetli Poisson GLM. Veri: data_car.csv |
| 11 | 7 Aralık 2026 Pazartesi | Hasar rezervleme ve ChainLadder | Gelişim faktörlerini elle hesaplama; MackChainLadder() ile tam tahmin ve belirsizlik. Veri: genins_long.csv |
| 12 | 14 Aralık 2026 Pazartesi | Portföy riski, Monte Carlo ve proje kliniği | Öğrencinin simülasyon kodu, analitik/paket kontrolü, kuantiller, VaR ve kuyruk ortalaması (TVaR); kuyruk varsayımının VaR’ı nasıl kaydırdığı. Veri: benzetim, dosya okumaz |
| 13 | 21 Aralık 2026 Pazartesi | Takım sunumları | 1–2 kişilik takımlar; 10 dakika sunum ve 3 dakika soru–cevap. Bütün takımlar tek oturumda sunar; proje 18 Aralık Cuma 23.59’a kadar teslim edilir, sunum sırası sınıfta çekilir |
Veri olarak anılan dosyalar dersin donmuş kopyalarıdır: dönem boyunca değişmezler, çünkü aynı kodu çalıştıran herkesin aynı sayıyı görmesi gerekir. Hepsi tek bir depoda durur; her birinin kaynağı, lisansı ve kopyalanma tarihi data_manifest.csv dosyasında yazılıdır. Kaynağından yeni bir kopya indirmeyin — o kopya bu dersinkiyle aynı değildir.
0.5 Temel okuma eşlemesi
Dickson, Hardy & Waters (DHW), Actuarial Mathematics for Life Contingent Risks, 3. baskı, zorunlu ders kitabı değildir; seçilmiş konularda başvuru kaynağıdır.
- Hafta 1: Bölüm 1’den mesleki bağlam.
- Hafta 6: Bölüm 2 ile Bölüm 18.3–18.4 (sol kesme, sağdan sansürleme, Kaplan–Meier ve Nelson–Aalen).
- Hafta 7: Bölüm 3.2–3.4.
- Hafta 9: Bölüm 4.4 (vadeli sigortanın değerlemesi), Bölüm 5.4 (yıllık yaşam anüiteleri) ve Bölüm 6.3–6.4 (denklik ilkesi ve net prim).
- Hafta 12: Bölüm 12.5 ve Ek C.
- Bölüm 3.11–3.12 ile Bölüm 19 sınav dışı ileri okumadır.
Değerlendirme ayrıntıları için Değerlendirme, takım çalışması için Dönem Projesi sayfasına bakınız. Erişilebilir okumaların listelendiği Kaynaklar sayfası dönem içinde açılacaktır.